Geen discriminatie meer bij bloeddonatie: tijd voor een feestje?

Vanaf 2024 is het dan ‘eindelijk’ zover: mannen die seks hebben met mannen kunnen vanaf dan ook bloed doneren. Tot op heden was deze mogelijkheid er alleen voor mannen die zich voor langere tijd onthouden hadden van seks met andere mannen. Er was in Nederland, net als in veel andere landen, sprake van bloeddiscriminatie. Niet langer seksuele identiteit, maar hoe risicovol de seks is die je hebt, zal vanaf nu bepalen of je bloed kan doneren. Tijd voor een feestje, of toch niet helemaal?

Let op: de media spreken vaak over homo’s die geen bloed mogen doneren. Dit is niet correct: het gaat hier niet alleen om homomannen, maar ook om bi+-mannen. In dit artikel wordt daarom gesproken van mannen die seks hebben met mannen, zoals ook benoemd op de website van de bloedbank. Deze term is ook nog steeds betwistbaar, omdat de daadwerkelijke factor die meespeelt het hebben van een penis is. Hier wordt door bloedbank Sanquin niet naar verwezen, vandaar dat in dit artikel de hierboven genoemde terminologie wordt gebruikt.  

Bloeddiscriminatie

Begin maart 2023 toonden alle kranten en andere nieuwsbronnen positief nieuws. Vanaf begin 2024 maakt het niet meer uit welke seksualiteit je hebt als je bloed wilt doneren! In plaats van op basis van seksualiteit, zal nu op basis van een vragenlijst over iemands (seksuele) gedrag worden bepaald of iemand in aanmerking komt voor bloeddonatie. Er zal op dit gebied dus geen sprake meer zijn van bloeddiscriminatie. Dit was eerder helaas wel het geval in Nederland. Op basis van persoonlijke kenmerken (in dit geval seksualiteit) kon tot dit jaar worden uitgesloten van het doneren van bloed. De reden voor dit beleid was dat het bloed van mannen die seks hebben met mannen een verhoogd risico op overdraagbare infecties met zich meedraagt. 

Discriminatie dus, zo oordeelde ook het College van de Rechten van de Mens in 2015. Uit onderzoek van de Universiteit van Maastricht en de landelijke bloedbank Sanquin, die alle bloeddonaties in Nederland regelt, bleek dat de permanente uitsluiting van mannen die met mannen seks hebben niet langer nodig was om de veiligheid van het donorbloed te kunnen garanderen. Kort gezegd: het strikte beleid dat nog steeds werd gehanteerd richting mannen die seks hebben met mannen, en die dus op hun seksualiteit werden beoordeeld, was discriminatie.

Bloederige geschiedenis

Waar kwam deze discriminerende houding vandaan? Het beleid dat werd gevoerd was niet ongegrond: in 1982 werd de eerste patiënt met hiv/aids geconstateerd en homo- en biseksuele mannen leken het slachtoffer te zijn. Men zag hiv/aids als een zogeheten ‘homoziekte‘ die zich alleen verspreidde onder mannen die seks hadden met andere mannen. Ook zouden transgender personen, drugsgebruikers en sekswerkers het doelwit van de ziekte zijn. Hoewel vertegenwoordigers van de queer gemeenschap er eerst nog voor konden zorgen dat het ging om een vrijwillige afzegging van bloeddonatie, besloot de bloedbank in 1988 alsnog dat mannen die seks hadden met andere mannen werden geweerd bij bloedbanken. 

We weten inmiddels wel beter over de ‘homoziekte’, maar het stigma is vast blijven kleven. Ook bij het doneren van bloed heeft het stigma een grote impact gehad. Om de zoveel jaar kwam het bloedbeleid weer onder de aandacht, maar telkens zonder resultaat. Zelfs niet toen GroenLinks in 2005 kamervragen stelde aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Naast landelijke politiek leidde het beleid tot veel ontevreden binnen de de queer gemeenschap. Expreszo sprak zich ook meermaals uit tegen dit beleid. In 2019 bijvoorbeeld, toen Rocher besprak of we blij moesten zijn met de versoepeling van ten minste een jaar lang geen seks naar ‘slechts’ vier maanden. En deze versoepeling was al een versoepeling ten opzichte van voor 2015. Vanaf dat moment konden mannen die met mannen seks hebben na een jaar bloed doneren in plaats van überhaupt niet. Dit noemde Sebastiaan toen het begin van het einde van de bloeddiscriminatie.

Of toen Melissa in 2018 over de Blood is blood campagne sprak, die in de Verenigde Staten zorgde voor actie tegen het discriminerende bloedbeleid. De status van bloeddonatie in de Verenigde Staten besprak de redactie al in 2015. Toen leek het er op dat er versoepelingen in het beleid zouden komen. Het is essentieel dat dit beleid nu wordt aangepast, maar er is een lange strijd aan voorafgegaan. Ons archief laat dit maar al te goed zien.

Versoepelingen

Wij waren niet de enige die zich uitspraken: belangenorganisaties zoals COC Nederland en Transgender Netwerk Nederland hebben jarenlang gelobbyd bij beleidsmakers. Er zijn protesten geweest tegen bloeddiscriminatie, persoonlijke verhalen gedeeld en pijnlijke gesprekken gevoerd.  Langzaamaan kwamen daar de versoepelingen. Dit begon met het eerder vermelde besluit in 2015 dat je bloed kon doneren als man die met mannen seks heeft, mits je meer dan een jaar geen seks hebt gehad. Hiermee was permanente uitsluiting van de baan, volgens de Tweede Kamer, maar het probleem was allesbehalve opgelost. In 2019 werd deze seksvrije periode teruggebracht naar vier maanden. Als kers op de taart mochten mannen met een vaste sekspartner vanaf 2021 ook bloeddonor worden.

In mei 2022 kwam dan daar ein-de-lijk het verlossende woord: de regels voor mannen die met mannen seks hebben worden nog verder versoepeld. Volgens Sanquin is de kans op overdraagbare infecties niet meer een gevaar voor de bloedvoorziening. Seksuele identiteit speelt nu geen rol meer, maar je seksuele gedrag is de bepalende factor. Volgens minister Kuipers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) is dit een belangrijke verandering. “Het is heel goed dat individueel risicogedrag leidend wordt bij het donorselectiebeleid en niet iemands geaardheid,” zegt hij in een persbericht van rijksoverheid. Hij hoopt daarmee ook dat dit hernieuwde beleid zal leiden tot een aanzienlijke toename van het aantal donoren.

Al tijd voor een feestje?

Stiekem mogen de vlaggen uit: met deze wijziging zal bloeddiscriminatie veel minder voorkomen en heeft je seksuele identiteit geen invloed meer op de mogelijkheid om bloed te doneren. Tenminste, op papier lijkt dit nu de situatie te zijn. Laten we niet vergeten dat na jarenlang discriminerend beleid, het probleem niet direct opgelost is. Er zijn nog veel stigma’s te doorbreken, en de online reacties op deze wijziging lijken dit alleen maar te bevestigen. Daarnaast was er al jaren flinke kritiek op het huidige beleid. Het heeft dus het ook lang genoeg geduurd voor er aanpassingen kwamen.

De komende jaren zullen aan moeten tonen of het feestje écht kan beginnen, of dat we te vroeg hebben gejuicht. En laten we niet vergeten dat de bloedbank Sanquin een monopoliepositie op de bloedmarkt heeft en winst draait op jouw bloeddonatie. De topbestuurders van Sanquin profiteren daar ook als geen ander aan, met bonussen die oplopen tot in de honderdduizenden. De vraagtekens bij het beleid van de bloedbank kunnen dus nog steeds geplaatst worden.

Bloed doneren kan levens redden, en kost slechts 10 minuten. Op de website van bloedbank Sanquin vind je meer informatie over het doneren van bloed. Let goed op of je aan de voorwaarden voldoet om bloed te mogen doneren!

Over de auteur(s)

Schrijf mee

Wil jij helpen met het creëren van leuke content voor en door LHBT+? Bekijk hieronder onze vacatures.

Queers & sport – Bokscoach Jay Muller

In het drieluik ‘Queers & sport’ neemt Joey je mee langs initiatieven die sport inzetten als een manier om trauma’s te helen. Met deze keer bokscoach Jay Muller. 

Kiss & Tell: Het queer boyband boek

De leadzanger van de boyband Kiss & Tell gaat daten met de drummer van zijn voorprogramma. Aimee bespreekt het verhaal en de representatie vanhet boek Kiss & Tell.

Geen popartiest maar protestzangeres: Sinéad O’Connor

Sinéad O’Connor wilde geen popartiest, maar protestzangeres worden. Daar is ze in geslaagd: ze heeft zich uitgesproken voor gemarginaliseerde groepen waaronder de LHBTQIA+-gemeenschap en daarmee laten zien dat gerechtigheid haar meer waard was dan haar carrière.

Column

Roel: Ik kan het niet

Er zou vandaag eigenlijk een column online komen over goede voornemens. Vooral hoe heel Nederland die waarschijnlijk al heeft laten vallen. Maar hoe kan ik

Lees verder »