Heb je je ooit waardeloos gevoeld over het feit dat je single bent? Hebben vrienden van jou je ooit achterwege gelaten voor een partner? Voelt het alsof je achterloopt in het leven, omdat iedereen een partner heeft behalve jij? Ben je ooit in een slechte relatie gebleven, omdat blijven beter leek dan single zijn? Dit alles en meer zijn symptomen van amatonormativiteit, een maatschappelijk fenomeen dat ons allemaal raakt.
Wat is amatonormativiteit?
De term is verzonnen door Elizabeth Brake en verwijst naar de maatschappelijke aanname dat een langdurige, monogame en romantische relatie hetgeen is waar iedereen naar streeft. Elizabeth Brake is een Amerikaanse filosofe en hoogleraar filosofie aan de Universiteit van Wisconsin-Madison en heeft onder andere geschreven over liefde, seks, huwelijk en amatonormativiteit.
Amatonormativiteit gaat ervan uit dat zo’n langdurige, monogame en romantische relatie essentieel is voor een gelukkig leven. Hierdoor worden andere typen relaties, zoals vriendschappen en familiebanden, als minder waardevol beschouwd. Er ontstaat een hiërarchie, waarbij een langdurige, monogame en romantische relatie aan de top staat en er verwacht wordt dat je die prioriteert.
Amatonormativiteit is goed te vergelijken met heteronormativiteit, de maatschappelijke aanname dat heteroseksualiteit de norm is voor iedereen. Zelfs de benaming van amatonormativiteit is gebaseerd op heteronormativiteit. Alleen waarbij heteronormativiteit rekening houdt met iemands gender en seksuele identiteit, is dat bij amatonormativiteit volgens Elizabeth Brake niet het geval.
De relationship escalator
Amatonormativiteit is goed terug te zien in de relationship escalator. Deze escalator brengt de standaard maatschappelijke verwachtingen voor monogame, romantische relaties in beeld. Partners doorlopen een reeks stappen en elke stap heeft een zichtbare mijlpaal. Denk bijvoorbeeld aan samenwonen met je partner. Elke stap leidt de partners naar een duidelijk doel bovenaan de roltrap. De stappen van de relationship escalator zijn gebaseerd op wat ons is aangeleerd over hoe monogame, romantische relaties ‘eruit horen te zien’, hoe ze ‘zouden moeten werken’ en wat een volwassen persoon ‘zou moeten willen’. De stappen van de relationship escalator gaan over het algemeen als volgt:
- Elkaar ontmoeten
- Daten
- Exclusief worden
- Je op elkaar afstemmen
- Plannen maken voor de toekomst
- Samenwonen
- Trouwen
- Kinderen krijgen.
De relationship escalator is bedacht om dit script bloot te leggen, zodat mensen het kunnen opmerken en zo kunnen kiezen of ze dit script daadwerkelijk willen volgen, in plaats van het klakkeloos te accepteren.
Mijn ervaringen met amatonormativiteit
Discussies over amatonormativiteit komen vaak terug in aromantische en aseksuele kringen, aangezien mensen op het aromantische en/of aseksuele spectrum de neiging hebben om buiten de norm die door amatonormativiteit wordt gesteld te vallen. Zo heb ik bijvoorbeeld als aromantisch en aseksueel persoon helemaal geen interesse in het krijgen van een romantische relatie, wat lijnrecht ingaat tegen het idee van amatonormativiteit. Dit voelt weleens eenzaam voor mij, niet omdat ik stiekem toch mijn other half wil vinden, maar omdat amatonormativiteit zo verweven is in de samenleving dat het lijkt alsof iedereen behalve ik dat wél wil. Zelfs voordat ik wist dat ik aromantisch was, dacht ik dat ik een romantische relatie moest krijgen, want dat is ‘hoe het hoort’. Hierdoor heb ik meerdere keren verkering gehad met mensen, ook al voelde ik niks anders dan vriendschap voor hen. Ik was een acteur die het script geschreven door amatonormativiteit volgde.
Hoe raakt het ons allemaal?
Ik en mijn mede-aromantische en aseksuele mensen zijn niet de enige die te maken hebben met amatonormativiteit. Iedereen kan worstelen met de druk die amatonormativiteit met zich meebrengt. Zo zie je op sociale media al snel posts voorbij komen waarin mensen delen dat ze zich geschaamd en minderwaardig voelen, omdat zij op x-leeftijd nog nooit een romantische relatie of seks hebben gehad. Deze negatieve gevoelens zijn ook terug te vinden bij mensen die wél romantische relaties hebben gehad, maar die om verschillende redenen uit elkaar zijn gevallen. Of bij mensen die het gevoel hebben dat zij niet op hetzelfde tempo als hun leeftijdsgenoten op de relationship escalator klimmen. Wie je ook bent, het niet volgen van het amatonormatieve script en de relationship escalator leiden vaak tot gevoelens van minderwaardigheid, abnormaliteit en alsof je gebroken en ongewild bent.
Wat dan nu?
Als je het effect van amatonormativiteit op jouw leven wilt verkleinen, zijn er meerdere dingen die je kunt doen. Het herkennen van amatonormativiteit is hiervoor al een goed begin. Daarnaast kun je dingen doen die tegen het amatonormatieve script ingaan. Zo kun je bijvoorbeeld jezelf op date meenemen, een vriend of familielid ergens meenemen als plus one of samenwonen met vrienden of familie. Het is belangrijk om meer nadruk te leggen op niet-romantische relaties en jezelf en anderen niet te veroordelen voor single zijn. De druk om het ‘perfecte liefdesverhaal’ te vinden is sterk. Kijk maar naar onze liedjes en verhalen. Hoeveel liedjes kun je bedenken die niet over romantische liefde of seks gaan? Hoe vaak eindigen alle hoofdpersonen van een verhaal in een romantische relatie? Een langdurige, monogame en romantische relatie is niet voor iedereen een happily ever after en dat is helemaal prima.
Over de auteur(s)
