Photo by Nicholas Lim from Pexels

Panseksualiteit en biseksualiteit

Als je niet alleen op mannen of op vrouwen valt, kun je jezelf panseksueel of biseksueel noemen. Deze labels betekenen ongeveer hetzelfde en lijken weinig van elkaar te verschillen. Toch valt hierover te twisten. Al een ruime eeuw zijn er aan beide woorden verschillende interpretaties gehecht. Niet iedereen gebruikt de termen met de huidige betekenis. In dit artikel gaan we op zoek naar de betekenissen van panseksualiteit en biseksualiteit door de jaren heen en kom je meer te weten over de huidige betekenis.

Pan- en bi-

De term panseksualiteit bevat het voorvoegsel pan-. Dit voorvoegsel kun je kennen van het woord panorama. Als je met je telefoon in panorama-stand een foto maakt, maak je die foto van alles wat je om je heen ziet. Hieruit kun je misschien al wel raden wat pan- betekent, namelijk ‘alles’ of ‘geheel’. Het voorvoegsel is waarschijnlijk afkomstig van de Griekse god Pan die werd gezien als de personificatie van de natuur. Panseksualiteit betekent een seksuele voorkeur voor alle personen ongeacht hun genderidentiteit of geslacht. Liefde voor iedereen dus. (Maar niet allemaal tegelijk, panseksuele personen kunnen zowel monogaam als polygaam zijn.)

Biseksualiteit lijkt hier veel op. Vaak omschrijft men biseksualiteit als ‘een seksuele geaardheid waarbij personen die zich als zodanig identificeren zich zowel tot mannen als vrouwen aangetrokken voelen’. In deze betekenis is geen ruimte voor non-binaire genderidentiteiten. Toch kun je biseksualiteit ook anders interpreteren. Het voorvoegsel bi- betekent namelijk ‘twee’. In de context van biseksualiteit kan dat betekenen ‘twee geslachten of genderidentiteiten’, maar het kan ook geïnterpreteerd worden als ‘een seksuele voorkeur voor zowel dezelfde genderidentiteit, als een andere genderidentiteit’. Kortom ‘hetzelfde’ en ‘het andere’, iedereen dus. In deze interpretatie krijgen ook genderidentiteiten die buiten het binaire vallen een plekje.

Verschillende interpretaties

Maar wat is het verschil tussen biseksualiteit en panseksualiteit eigenlijk? Om die vraag te kunnen beantwoorden is het belangrijk om te kijken naar de verschillende interpretaties van beide woorden in de geschiedenis. Biseksualiteit is in 1892 voor het eerst gebruikt om ‘aantrekking tot beide seksen’ te beschrijven. Het woord is vaak gebruikt en in de jaren tachtig van de vorige eeuw is het samengevoegd in de afkorting LHB (later LHBT+). In 1914 leek het woord ‘panseksualiteit’ voor het eerst gebruikt te worden. Op dat moment betekende de term zoiets als ‘seksueel afwijkend gedrag’ en gebruikte men het enkel in psychoanalyses. Later kreeg het woord een plekje in de BDSM cultuur als term om interesse in ‘verschillende soorten seks’ te omschrijven. Pas vanaf de eeuwwisseling gebruikt men het woord met de huidige betekenis.

Beide woorden overlappen elkaar, maar ze hebben beide een hele geschiedenis achter zich hangen. Zo werd biseksualiteit een tijd gezien als een transfobisch woord, omdat het transgender personen zou buitensluiten. En zoals eerder benoemd was de betekenis van het woord panseksualiteit een paar decennia geleden nog heel anders. Dit is ook waar de verdeeldheid tussen beide woorden uit voortkomt. Biseksualiteit sluit volgens sommigen nog steeds verschillende genderidentiteiten uit. Daarom gebruiken zij liever panseksueel om zichzelf te omschrijven. Aan de andere kant wordt biseksualiteit vaker met de huidige betekenis gebruikt en kan het daarom makkelijker zijn om dat woord te gebruiken.

Panseksualiteit als trend

Dan zijn er ook nog mensen die stellen dat panseksualiteit een trend is. Of dat zo is valt te betwisten. De laatste jaren is inclusie een belangrijk thema in onze samenleving. Inclusie wil zeggen dat iets voor iedereen toegankelijk is en dat iedereen ongeacht identiteitsaspecten ergens bij betrokken kan worden. Panseksualiteit draait ook om deze inclusie. Nu bekende personen als Cara Delavingne open zijn over hun panseksualiteit, lijkt het een trend te zijn. Dat het niet zo is, blijkt uit het feit dat er al een ruime eeuw personen zijn die zich niet als biseksueel persoon identificeerden, omdat ze de inclusie misten. Het begrip panseksualiteit is daar alleen niet aan gekoppeld. Een aantal jaren geleden pleitte Kimberly er bij Expreszo daarom voor om de term panseksualiteit vaker te gebruiken. De term wint het nu aan wat meer bekendheid, maar nog steeds wordt de term als overbodig gezien.

Welk label gebruik je?

Het is belangrijk dat mensen zich kunnen uiten met het label dat ze zelf prettig vinden. Daarbij maakt het niet uit welke term dat is. Echter is het wel goed om te weten wat de associaties zijn met het woord dat je gebruikt. Als je biseksueel bent en je niet enkel aangetrokken voelt tot mannen en vrouwen, kun je toch met dat vooroordeel te maken hebben. In die optiek heeft Kimberly gelijk: gebruik het woord dat jij wil gebruiken en wees niet bang om het uit te (blijven) leggen. En het meest belangrijke blijft: wees trots op wie jij bent en het label dat jij gebruikt.

Over de auteur(s)

Jamie

Jamie

Jamie was actief als redacteur bij Expreszo van 2020 tot 2024. Sinds 2022 was ze naast redacteur ook eindredacteur.

Schrijf mee

Wil jij helpen met het creëren van leuke content voor en door LHBT+? Bekijk hieronder onze vacatures.

Waarom iedereen het boek Pageboy moet lezen

Pageboy is een authentieke biografie waarin Elliot Page de lezer meeneemt in zijn reis naar worden wie hij is. De pijnlijke waarheid die veel trans personen moeten doorstaan wordt scherp beschreven.

Achtergrond

Word jij ook fan van ‘Stijn’?

‘Stijn’ is het eerste vervolgverhaal in de Nederlandstalige media met een gay hoofdpersoon, vandaar de rubrieksnaam ‘Gayilleton’ op www.degaykrant.nl. Twenty-something Stijn is na zijn studie

Lees verder »