Op de foto is de cover van het boek Queer Exhibition Histories te zien. Het heeft een zwarte achtergrond met groene letters en symbolen.

Queer Exhibition Histories: een onthulling van queer tentoonstellingen

Queer displays

Ik had de mogelijkheid om het boek Queer Exhibition Histories te lezen, een boek dat niet alleen queer tentoonstellingen in het verleden bespreekt maar daarnaast ook essays, interviews en onderzoeken omrent dit onderwerp bevat. Dit boek, onder redactie van Bas Hendrikx, heeft als doel om deze tentoonstellingen (nog een keer) te belichten. Vaak vonden deze projecten namelijk plaats in de privésfeer en/of zijn in de vergetelheid geraakt. Bovendien krijgen queer projecten vaak weinig aandacht in de media, hebben een laag budget en worden niet volledig gedocumenteerd en vastgelegd. 

Queer Exhibition Histories richt zich daarom voornamelijk op tentoonstellingen die hebben plaatsgevonden binnen kleinere instituties en in informele contexten. Hendrikx spreekt over queer displays, hieronder vallen alle manieren waarop (queer) kunst tentoongesteld wordt. Het boek focust zich met name op kunsttentoonstellingen maar bevat ook enkele artikelen die gaan over queer festivals en optredens. Wat alle besproken projecten gemeen hebben is dat ze plaatsvonden in een privé-omgeving, exclusief werden bezocht door mensen die ervan wisten of van korte duur waren. De besproken exhibities dienden daarom naast een artistieke functie vaak ook als een platform voor activisme en educatie voor personen betrokken in de gemeenschap. 

Representatie

Geografisch richt Queer Exhibition Histories zich op Europa. De queer displays in dit boek hebben zich zowel in conservatieve als progressieve landen en regio’s afgespeeld. De auteurs zien Europa als metafoor om verschillende microculturen te analyseren. In Europa leven diverse bevolkingsgroepen die op hun beurt weer verscheidene banden hebben met de rest van de wereld. Bovendien laten de verschillende geografische contexten waarin de queer displays hebben plaatsgevonden zien dat dat er geen sprake kan zijn van één geschiedenis over queer tentoonstellingen. De artikelen richten zich op projecten en personen uit onder andere landen als Polen, Roemenië, Frankrijk, Duitsland en Kroatië.

Wat is queer?

Het viel me al vrij snel op dat de projecten die besproken worden in dit boek niét alleen queer zijn omdat er sprake is van de representatie van LHBTQIA+-mensen, relaties en thema’s. De besproken exhibities vallen op heel diverse en brede manieren buiten de norm en kunnen daarom als queer gezien worden.

Een interessant voorbeeld hiervan is het project van Katharina Pirak Sikku, Just for the Pleasure. Hierbij maakte Katharina geborduurde lingerie en liet zich hierin fotograferen. Het was niet de intentie van Katharina om dit queer te maken. Toen een queer publiek deze foto tijdens een exhibitie erkende, is het volgens auteur Sara Salminen, “een eigen queer leven gaan leiden”. In het artikel vragen Katharina en Sara zich af of iets provoceren en het betwisten van traditie al queer is. 

In een ander artikel spreekt curator Tawanda Appiah over het idee dat queerness zich in elke vorm, textuur en kleur kan voordoen. Tawanda had dit zelf ondervonden toen hij een queer exhibitie opzette door middel van de collectie van het Malmö Kunstmuseum in Zweden. Met name bij oudere kunstwerken ontbreekt vaak een expliciete queer boodschap. Tawanda stelt dat dan een focus en zoektocht naar bepaalde queer motieven en fragmenten kunnen helpen om te bepalen of iets als queer gezien kan worden. Zo zocht Tawanda in dit kader met name naar kunstwerken die het lichaam voorop stelden. 

Verwachtingen vs. Realiteit

Verscheidene onderwerpen die te maken hebben met de combinatie van queer en kunst komen in Queer Exhibition Histories naar voren. In de eerste instantie had ik verwacht dat dit boek simpelweg zou bestaan uit terugblikken naar tentoonstellingen over LHBTQIA+-personen en thema’s die in het verleden in diverse landen zijn gehouden. Deze verwachting kwam niet helemaal uit. Er zijn zeker artikelen die dit soort tentoonstellingen bespreken, maar daarnaast bevat het boek ook artikelen die meer theoretisch van aard zijn.

Deze artikelen gaan in op onderwerpen als curatie, architectuur en museumstudies. Daarnaast wordt er besproken op welke manier er meer aandacht kan komen voor queer-onderwerpen en personen binnen deze domeinen. Praktijkvoorbeelden worden hierbij wel genoemd, maar deze artikelen hebben met name een academische toon en focussen zich op bepaalde discourse. Natuurlijk passen deze bijdragen binnen het thema van Queer Exhibition Histories, maar ze vergen wel een andere manier van lezen dan ik op het eerste gezicht had verwacht.

Leesbaarheid

Queer Exhibition Histories is dus een verzameling van onder andere essays en onderzoeken. Ook is het in het Engels geschreven. Ik denk daarom niet dat deze bundel geschikt is voor zomaar iedereen die geïnteresseerd is in queer tentoonstellingen.

Met de academische en theoretische insteek van veel van de artikelen kan ik mij voorstellen dat sommige van deze moeilijk te begrijpen kunnen zijn. Dit zou met name het geval kunnen zijn voor lezers met weinig voorkennis over de besproken onderwerpen. Bij sommige artikelen had ik ook het gevoel dat ik de belangrijkste boodschap toch een beetje miste. Ik merkte ook dat er bij sommige artikelen een duidelijke introductie ontbrak. Dit maakte het voor mij soms lastig om de draad te volgen, omdat ik onzeker was over de context van het artikel. 

De verschillende artikelen in het boek zijn bovendien niet ingedeeld in een thematische of chronologische volgorde.
Het nawoord legt deze keuze uit als de benadering die het meest queer is. Deze keuze past inderdaad bij alles wat dit boek wil doen. Het betekent echter wel dat de lezer zich bij ieder artikel opnieuw moet focussen om te begrijpen wat de auteur met het artikel wil overbrengen. 

Queer Exhibition Histories is dus zeker geen bladerboek waarmee je gemakkelijk iets kan opsteken over de geschiedenis van queer exhibities. Echter denk ik dat voor dit boek hetzelfde geldt als voor zoveel (academische) bundels: je leest voornamelijk datgene wat jou interesseert en waar je al enige voorkennis van hebt.

Persoonlijk

Ik vond Queer Exhibition Histories dus niet altijd even gemakkelijk te lezen maar ik heb er zeker wat van opgestoken. Dit was met name het geval voor de artikelen die gingen over tentoonstellingen in Oost-Europa, omdat ik eigenlijk weinig weet over de queer cultuur in deze landen. Een voorbeeld hiervan is het artikel over de exhibitie georganiseerd door Karol Radziszewski. Karol hield deze tentoonstelling in een privé flat. Deze locatie moest verzekeren dat de ruimte een plaats van queerness en inclusie bleef, veilig van degene die dit mogelijk wilde verstoren. 

Queer Exhibition Histories is uiteindelijk een persoonlijk boek. De auteurs delen hun ervaringen en reflecties over queer tentoonstellingen en de keuzes die zij hierin gemaakt hebben. Naast interviews met artiesten delen auteurs ook hun inzichten en adviezen voor queer tentoonstellingen in de toekomst. De artikelen laten je nadenken over de diverse en veelzijdige manieren waarop queer kunst tentoongesteld kan worden. Daarnaast geeft het een inzicht in de soorten kunst die hier allemaal onder kunnen vallen. Dit boek heeft ongetwijfeld iets interessants voor iedereen met een interesse in queer onderwerpen en kunst. Ik denk wel dat dit boek met name in de smaak zal vallen bij lezers met een specifieke belangstelling in curatie, abstracte kunst en museumkunde in combinatie met queerness.

Over de auteur(s)

Schrijf mee

Wil jij helpen met het creëren van leuke content voor en door LHBT+? Bekijk hieronder onze vacatures.

Queers & sport – Surfing Queers Lisette & Mack

In het drieluik ‘Queers & sport’ neemt Joey je mee langs initiatieven die sport inzetten als een manier om trauma’s te helen. Met als derde, en voorlopig laatste in de reeks, queer surfers Lisette en Mack

Tweede Kamerverkiezing 22 november 2023

Het kan een enorme klus zijn om alle verkiezingsprogramma’s van de verschillende partijen door te spitten. Daarom zet Expreszo alvast kort uiteen wat iedere partij te zeggen heeft over de LHBTQIA+-gemeenschap.