Afgelopen weekend bezocht ik de fotografietentoonstelling van Erwin Olaf in het Stedelijk Museum Amsterdam. Met zijn overlijden in 2023 verloor Nederland één van zijn meest bekende fotografen en kunstenaars. Voor het eerst na zijn overlijden wordt zijn wereldberoemde werk grootschalig gepresenteerd. Chronologisch is het leven en de ontwikkeling van de veelzijdige fotograaf te volgen.
Activisme vormt de rode draad door zijn werk. Vanaf de jaren 80 legde hij de opkomst van aids, vredesprotesten en demonstraties voor homorechten vast. Hij bracht taboedoorbrekende thema’s in beeld: rouw, SM, consent, het queer nachtleven en isolatie tijdens de corona crisis.
Met zijn fotografie streed Erwin Olaf voor vrijheid. Hij stond op voor gelijke rechten en het zelf mogen bepalen van je identiteit, seksualiteit en genderidentiteit. Erwin Olaf belichtte sociale spanningen en portretteerde het lichaam in al zijn vormen. De quote aan het begin van de tentoonstelling is typerend voor zijn verzamelwerk:
‘’Kunst is mijn middel om vrijheid te verkennen en mijn wapen om haar te verdedigen’’ – Erwin Olaf
Al vroeg werd Erwin Olaf geconfronteerd met sterfelijkheid door de aidsepidemie en zijn longemfyseem. Kort voor zijn longtransplantatie maakte hij een ontroerende fotoserie over de acceptatie van onze eigen sterfelijkheid en de verandering van het lichaam (Muses, 2023). Hij portretteerde vlak voor zijn overlijden mensen die hij aan het begin van zijn carrière heeft gefotografeerd. Dit is een ode aan de mensen die hem hebben geïnspireerd en gesteund.
Wat uniek is aan zijn kunst is het autobiografische component. Erwin Olaf maakte aangrijpende zelfportretten tijdens zijn ziekte en naderende dood: een beeld van de fotograaf met een zuurstofslangetje in zijn neus en een foto waarop hij toekijkt hoe zijn geliefde steeds verder verwijderd raakt in het woud. Het laatste beeld in de tentoonstelling is een indrukwekkende foto van een arts die zijn oude longen vasthoudt voorafgaand aan zijn longtransplantatie. De foto zou onderdeel zijn van een tweeluik, maar het zelfportret met zijn littekens heeft hij niet meer kunnen maken. Na de succesvolle longtransplantatie overleed Erwin Olaf onverwachts een maand later aan een hartaanval.
Het vieren van diversiteit en het strijden voor vrijheid om jezelf te kunnen zijn staat centraal en maakt zijn werk ontroerend. Zijn foto’s zijn persoonlijk, uniek en rebels. Hij ging tegen de stroom in en bevocht maatschappelijke normen. De thema’s die hij verwerkt blijven actueel en relevant, wat de tentoonstelling zo bijzonder maakt.
De tentoonstelling ‘Freedom’ is verlengd tot 6 april 2026: een bezoek is zeker de moeite waard!
Over de auteur(s)
